">

Własność

Każdy człowiek ma niezbywalne prawo do posiadania dóbr, które z założenia mają mu zapewnić bezpieczeństwo w życiu. Posiadanie mienia ściśle wiąże się z gwarancją wolności i godności własnej oraz osób, za które dana jednostka ponosi odpowiedzialność. Własność jest jednym z warunków rozwoju stosunków społecznych, politycznych i ekonomicznych.

Z ustawowej definicji własności wynika, że jest to podstawowe i najszersze prawo rzeczowe. Właściciel może, w granicach określonych ustawami i zasadami współżycia społecznego, z wyłączeniem innych osób, korzystać ze swego prawa zgodnie z jego społeczno – gospodarczym przeznaczeniem. W tych samych granicach, właściciel może rozporządzać przedmiotem własności i pobierać z niego pożytki (art. 140 Kodeksu cywilnego). Własność jest prawem niegasnącym w czasie, przez co w szczególności podlega dziedziczeniu.

Treść prawa własności wyczerpuje niezbywalne uprawnienie do posiadania dóbr, które z założenia mają zapewnić ich właścicielowi bezpieczeństwo w życiu. Posiadanie tego mienia jest gwarancją wolności i godności własnej jego właściciela oraz osób, za które ponosi on odpowiedzialność. Własność jest tym samym jednym z warunków rozwoju stosunków społecznych, politycznych i ekonomicznych.

Własność nieruchomości (np. ziemi) silnie wiąże właściciela z otoczeniem społecznym i naturalnym. Obowiązkiem każdego człowieka będącego właścicielem jest przekazanie posiadanej nieruchomości swoim potomkom, w stanie co najmniej nie pomniejszonym. Uzasadnieniem takiego wymogu jest to, że własność prywatna stanowi fundament egzystencji rodziny, przez co kreuje w określonej grupie ludzi poczucie swojego miejsca w społeczeństwie.

Przyjmuje się, że ustawowa definicja prawa własności ma dwie strony: pozytywną i negatywną. Zgodnie z „pozytywną definicją własności” wyróżnia się trzy podstawowe emanacje tego prawa: posiadanie, używanie (pobieranie pożytków, zużycie rzeczy) i rozporządzanie. Natomiast „negatywna definicja własności” stanowi, że inne podmioty nie mają prawa ingerowania w sferę uprawnień właściciela. Innymi słowy, właściciel może czynić ze swoją rzeczą wszystko, co nie jest sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem (w granicach przysługującego mu prawa). Jak bowiem wynika z definicji prawa własności, każdy właściciel może korzystać z posiadanego majątku i dowolnie nim rozporządzać. Uprawnienie to ograniczają jedynie ustawy i zasady współżycia społecznego. Przykładem takiego ograniczenia (granic prawa własności) mogą być:

a. ograniczenia wynikające z prawa administracyjnego (ustawowe wyłączenie obrotu ziemią rolną i lasami),
b. ograniczenia wynikające z prawa cywilnego, czyli np.: zaistnienie stanu wyższej konieczności (zagrożenie wystąpienia szkody niewspółmiernie wyższej od uszczerbku jaki spowoduje naruszenie własności).

Według kryterium podmiotowego, własność można podzielić na: prywatną, publiczną i spółdzielczą. Przyjrzyjmy się bliżej temu podziałowi.

Własność prywatna, nieposiadająca szczególnej definicji ustawowej, a określana poprzez wyłączenie podmiotowe. Własność ta przysługuje wszystkim podmiotom z wyłączeniem państwa i jednostek samorządu terytorialnego (własność publiczna) i obejmuje dobra, które osoby fizyczne oraz prawne uzyskują dzięki swojej pracy, albo otrzymują od innych. Prawo własności prywatnej ma swoje źródło w posiadaniu własnego ciała. Własność prywatna jest w każdym przypadku lepsza (pod względem moralnym i ekonomicznym) od własności publicznej, która ustanawiana jest w drodze obciążeń podatkowych. Własność prywatna stanowi podstawę gospodarki rynkowej i ustroju gospodarczego państwa (art. 20 Konstytucji). Dzięki istnieniu prawa własności prywatnej może rozwijać się gospodarka rynkowa i przemysł, co ma wpływ na podnoszenie się poziomu życia. Prawo własności prywatnej pozostaje w ścisłym związku z wynalazkami technologicznymi oraz wzrostem produktywności.

Obok własności prywatnej, istnieje własność publiczna, która z założenia służy ogółowi społeczeństwa, zabezpieczając realizację jego interesów (użyteczności publicznej). Można wyróżnić dwa główne typy własności publicznej, a to: własność państwowa (przedsiębiorstwa, grunty, lasy państwowe) i własność komunalna (samorządowa). W zakresie własności publicznej mieści się również twórczość (własność o szczególnym charakterze). W obecnym systemie prawnym (opartym na gospodarce rynkowej) własność państwowa nie jest już uprzywilejowaną formą własności. Własność państwowa przejawia trzy cechy:

a. wykonywanie prawa własności państwowej zgodnie z zasadami prawidłowej gospodarki,
b. skupienie w jednym ręku atrybutów władzy (imperium), jak i uprawnień właścicielskich (dominium),
c. zarząd prawem własności dokonywany przez wyspecjalizowane podmioty (np. Agencję Nieruchomości Rolnych czy spółki Skarbu Państwa).

Własność komunalna (samorządowa) przysługuje jednostkom samorządu terytorialnego różnych szczebli, ich związkom oraz tworzonym przez nie osobom prawnym. Źródłem własności komunalnej są w szczególności decyzje administracyjne:

a. stwierdzające nabycie,
b. o przekazaniu mienia.

Szczególnym rodzajem własności jest własność spółdzielcza, polega ona na wspólnym wykonywaniu prawa własności przez spółdzielców (wspólne użytkowanie) w stosunku do określonego dobra. Ograniczeniem tego rodzaju własności jest wyłączenie swobodnego przekazywania własności (udziałów). Ponadto, trzeba pamiętać, że wpływ spółdzielców na zarządzanie spółdzielnią nie zależy od wielkości wniesionych wkładów.

Zastosowanie kryterium przedmiotowego przy podziale własności, pozwala wyróżnić własność materialną – o której szerzej pisaliśmy wyżej, oraz własność intelektualną, która obecnie nabiera coraz większego znaczenia. W zakresie własności intelektualnej mieści się własność dóbr niematerialnych (prawa autorskie) oraz własność przemysłowa (patenty, znaki towarowe). W szczególności w tym rodzaju własności wymienić można:

a. własność wiedzy,
b. własność techniki,
c. własność umiejętności.

Wypada zauważyć, że bogactwo krajów uprzemysłowionych opiera się w coraz większym stopniu na własności intelektualnej, aniżeli na zasobach naturalnych. Własność ta stanowi kapitał intelektualny odgrywający bardziej znaczącą rolę od kapitału tradycyjnego. Przejawem tej tendencji jest np. zwiększająca się corocznie liczba ludzi, którzy znajdują zatrudnienie w sektorze czwartym (zdobywanie, przetwarzanie i dostarczanie informacji) i trzecim (usługi) kosztem sektora drugiego (produkcja) i pierwszego (rolnictwo).

Dobro prywatne i dobro ogólne pozostają ze sobą w ścisłej korelacji: popieranie dobra wspólnotowego wymaga poszanowania własności prywatnej i na odwrót.

To, co każdy z nas posiada powinno przynosić korzyści nam i innym ludziom. Można więc powiedzieć, że posiadanie danego dobra czyni z właściciela zarządcę, który ma obowiązek tak je użytkować, aby zostało pomnożone, a uzyskane korzyści (pożytki) mogły zostać rozdzielone pomiędzy jego bliskich .

Naruszenie praw własności oraz kradzież. Kradzież jako szkodzenie idei solidaryzmu.

Własność podlega ochronie, a w przypadku naruszenia tego prawa, właścicielowi przysługuje system roszczeń (windykacyjnych albo negatoryjnych).

Kradzież jest to zabór cudzej rzeczy w celu jej przywłaszczenia. Przez przywłaszczenie należy rozumieć przejęcie praw majątkowych przez osobę do tego nieuprawnioną. Wskutek kradzieży osoba nieuprawniona (złodziej) wyjmuje rzecz spod władztwa właściciela, ale nie staje się tym samym jej nowym właścicielem. Naruszenie własności podlega karze. Wynika stąd obowiązek zwrotu ukradzionej rzeczy właścicielowi, albo – gdy zwrot jest niemożliwy – naprawienia wyrządzonej szkody.

Kradzież nie zasługuje na ochroną prawną, nie należy też w żaden sposób tolerować takiego zachowania. Szkoda na własności prywatnej lub publicznej wyrządzona w pełni świadomie i rozmyślnie, uderza w dobro wspólne, a w konsekwencji w ideę solidaryzmu. Dzieje się tak dlatego, że szkoda taka narusza zasady współżycia społecznego, które z założenia mają chronić najważniejsze prawa każdego człowieka.

W życiu gospodarczym i społecznym zawierane są umowy pomiędzy osobami fizycznymi, czy podmiotami prawnymi. Każda taka umowa powinna być zawierana i wypełniana z poszanowaniem praw obu stron, co nosi miano sprawiedliwości wymiennej (potocznie zwanej uczciwością), czyli takiej, która obowiązuje w sposób ścisły i obustronny. Sprawiedliwość wymienna jest podwaliną zachowania sprawiedliwości ogólnej w życiu każdego człowieka. Wymaga ona ochrony praw własności, spłaty długów i dobrowolnego wypełniania swoich zobowiązań.

Powiedz o nas znajomym: